Authenticiteit. Een enorm rechtvaardigheidsgevoel. Een kritische blik. Een voortdurende drang om te groeien, te verbeteren en betekenis te geven aan alles wat je doet. Het zijn eigenschappen die vaak bewonderd worden. Maar voor veel hoogbegaafden zijn het tegelijk de eigenschappen die hen het vaakst doen struikelen.
Wanneer je nog geen helder zicht hebt op je waarden, je passies en de richting die je uit wil in het leven, bots je als hoogbegaafde vaak harder tegen de muren van het bestaan dan iemand die de dingen minder intens beleeft. Niet omdat je zwakker bent, maar net omdat je dieper voelt, sneller denkt en meer betekenis zoekt in wat je doet. Voor mij is hoogbegaafdheid iets heel moois, maar daardoor ook iets heel breekbaars.
Jarenlang heb ik mezelf met hart en ziel gesmeten in alles wat ik belangrijk vond. Als iets mijn aandacht kreeg, dan ging ik er vol voor. Half werk bestond niet. Ik wilde begrijpen, verbeteren, veranderen, inspireren en bijdragen.
Alleen wist ik toen nog niet dat mijn hoogbegaafdheid daar een belangrijke rol in speelde.
Achteraf bekeken ben ik regelmatig de Todd Anderson uit Dead Poets Society geweest.
Todd is die jongen die diep vanbinnen veel potentieel heeft, maar die voortdurend twijfelt aan zichzelf. Die voelt dat er iets naar buiten wil komen, maar die bang is voor afwijzing. Die ergens weet wie hij is, maar nog niet durft te vertrouwen op zijn eigen stem. (Nu denk ik op zo een moment altijd aan de zin “Spijt is voor altijd”)
Dat herken ik.
Telkens wanneer ik ergens voor wilde gaan, moest ik eerst over een berg van twijfel, onzekerheid en angst. De angst om te falen. De angst om te veel te zijn. De angst om anders te zijn. Maar telkens ik die stap toch zette en authentiek kon handelen, voelde ik een enorme energie. Dan voelde ik me levend. Dan voelde ik dat ik op de juiste plek zat. (Wie was ik voor ik hoogbegaafd was?)
Maar het omgekeerde gebeurde ook.
Wanneer ik teruggefloten werd. Wanneer politiek belangrijker bleek dan inhoud. Wanneer macht belangrijker was dan waarheid. Wanneer een systeem geen plaats had voor authenticiteit. Ik voelde me de kanarie in de onderneming die regelmatig stierf en dan terug tot leven trachtte te komen.
Dan kwam dat bijzonder hard binnen. Veel harder dan ik zelf kon begrijpen. Ik zag collega’s die na zo’n gebeurtenis hun schouders ophaalden en verder deden. Bij mij bleef het malen. Dagen. Weken. Soms maanden. Daardoor had ik vaak het gevoel dat er iets mis was met mij. Waarom had ik daar zoveel last van? Waarom leek iedereen verder te kunnen terwijl ik bleef worstelen? Waarom kon ik iets waarachtig belangrijk vinden terwijl anderen het zagen als “maar werk”? Ik dacht lange tijd dat ik overdreef. Dat ik een slappeling was. Dat ik gewoon harder moest worden.
Vandaag weet ik dat het anders zat.
Wat voor anderen een klein conflict was, raakte bij mij vaak aan fundamentele waarden zoals eerlijkheid, respect, authenticiteit en rechtvaardigheid. Wat voor anderen een zakelijke beslissing was, voelde voor mij soms als een botsing met mijn diepste overtuigingen. Niet omdat ik moeilijk wilde doen. Maar omdat ik die waarden werkelijk leefde. Dat is tegelijk de kracht en de kwetsbaarheid van veel hoogbegaafden.
We kunnen enorm gedreven zijn. We kunnen bergen verzetten wanneer we ergens in geloven. We kunnen mensen inspireren, systemen verbeteren en nieuwe mogelijkheden zien die anderen nog niet zien.
Maar als we niet weten waarom we zo reageren, begint diezelfde kracht zich tegen ons te keren. Dan raken we gefrustreerd. Dan voelen we ons onbegrepen. Dan verliezen we energie in gevechten die we onmogelijk kunnen winnen. Daarom geloof ik dat zelfkennis misschien wel de belangrijkste vaardigheid is die een hoogbegaafde kan ontwikkelen. Niet het IQ. Niet de prestaties. Niet de diploma’s.
Maar het begrijpen van jezelf. Weten welke waarden voor jou niet onderhandelbaar zijn. Weten waar je energie van krijgt. Weten welke omgevingen je laten groeien en welke je langzaam leegzuigen. Weten waarom bepaalde situaties je zo diep raken terwijl anderen er nauwelijks bij stilstaan. Sinds ik dat inzicht heb gekregen, kijk ik heel anders naar mijn verleden. Veel van de dingen waarvoor ik mezelf vroeger veroordeelde, blijken vandaag logische reacties te zijn geweest van iemand die nog niet begreep hoe hij in elkaar zat. Dat inzicht heeft mijn leven veranderd.
Het maakt dat ik vandaag veel beter kan functioneren in een grote organisatie, zonder mezelf te verliezen. Het maakt ook dat ik zoveel energie steek in Gromicoach en in mijn begeleiding van hoogbegaafde volwassenen. Want uiteindelijk wil ik voor anderen zijn wat John Keating was voor zijn leerlingen. Iemand die mensen helpt hun eigen stem te vinden. Iemand die hen helpt geloven in hun mogelijkheden. Iemand die hen eraan herinnert dat anders zijn niet hetzelfde is als verkeerd zijn. Elke hoogbegaafde heeft het recht zijn of haar kracht te ontdekken. Elke hoogbegaafde heeft het recht authentiek te zijn. Elke hoogbegaafde heeft het recht om te groeien zonder zich voortdurend te moeten aanpassen aan verwachtingen die niet passen bij wie hij werkelijk is. En elke keer wanneer ik die scène uit Dead Poets Society opnieuw bekijk, krijg ik kippenvel.
Omdat ik niet alleen Todd zie. Ik zie ook mezelf.
En ik zie de honderden hoogbegaafden die nog steeds denken dat er iets mis is met hen, terwijl er eigenlijk vooral iets moois in hen wacht om ontdekt te worden.
I will not sit down. I will stand up for every gifted person who has ever been told they were too much, too intense, too sensitive or too different.
Want misschien waren ze dat nooit. Misschien waren ze gewoon zichzelf.