Zintuiglijke of intuïtieve overexcitability draait om een verhoogde gevoeligheid van de vijf zintuigen: zien, horen, ruiken, proeven en aanraken. Mensen met deze vorm van overexcitability beleven de wereld intenser. Geluiden komen harder binnen, kleuren zijn dieper, geuren scherper en aanrakingen voelbaarder. Het is alsof het zenuwstelsel voortdurend open staat.
Die verhoogde gevoeligheid heeft twee kanten. Enerzijds is er een diep en intens genieten van schoonheid: kunst, muziek, natuur, taal, esthetiek. Anderzijds kan diezelfde intensiteit leiden tot snelle overprikkeling door alledaagse stimuli. Wat voor de ene nauwelijks opvalt, kan voor iemand met zintuiglijke overexcitability letterlijk te veel zijn.
Kenmerken van zintuiglijke overexcitability
Mensen met een dominante sensuele overexcitability herkennen zich vaak in meerdere van deze kenmerken:
- Sterke waardering voor schoonheid: teksten, muziek, kunst, natuur of esthetische objecten
- Gevoeligheid voor geuren, smaken en texturen van voeding (soms zelfs misselijk worden)
- Intense beleving van smaken, wat kan leiden tot te veel of net heel selectief eten
- Gevoeligheid voor vervuiling, rommel of chaotische omgevingen
- Tastgevoeligheid: last van bepaalde stoffen, kledinglabels of materialen op de huid
- Sterk verlangen naar comfort, zachtheid en aangename prikkels
- Bewust of onbewust zoeken naar plezier en zintuiglijk genot
Deze overexcitability wordt vaak verkeerd begrepen als “overgevoelig” of “lastig”, terwijl het in werkelijkheid gaat om een fijner afgesteld waarnemingssysteem.
Wat helpt bij zintuiglijke overexcitability
Ook hier gaat het niet om onderdrukken, maar om reguleren en doseren:
- Creëer ruimtes met zo weinig mogelijk prikkels
- Wees bewust van licht, geluid en geuren in je omgeving
- Geef jezelf expliciet tijd om te genieten van zintuiglijke waarnemingen
- Bouw herstelmomenten in na drukke of lawaaierige situaties
- Luister naar lichamelijke signalen vóór ze overslaan in uitputting
Persoonlijke reflectie
Ja, ook in ons gezin is deze overexcitability duidelijk aanwezig. Gevoeligheid voor geluiden, geuren, bepaalde textielen — het zit in meerdere lagen verweven. Voor mezelf ligt de grootste uitdaging bij geluidsprikkels. Een ritselende broodzak van een broodje… ja, dat klinkt misschien banaal, maar als je een kantoorjob in Brussel hebt, is dat iets wat je letterlijk elke dag opnieuw moet overleven.
Thuiskomen na zo’n dag met te veel geluid is dan ook vaak het moment waarop mijn lichaam aangeeft: nu is het genoeg. Toch blijf ik prikkels bewust opzoeken, omdat ik niet volledig overgevoelig wil worden. Het is een zoeken naar evenwicht. Ik vang dat onder andere op met mindfulness. En voel ik dat ik echt overprikkeld ben, dan ga ik een kwartier tot een half uur op mijn spijkermat liggen en doe ik een bodyscan.
Voor mij is leren luisteren naar mijn lichaam cruciaal bij deze vorm van overexcitability. Niet pas ingrijpen wanneer het te laat is, maar signalen ernstig nemen terwijl ze nog zacht zijn. Want wie blijft doorgaan zonder afstemming, loopt vroeg of laat vast. En dat hoeft niet.
Photo by Frank Leuderalbert on Unsplash